การดูแลความสะอาดฟันในระหว่างจัดฟันถือเป็นสิ่งสำคัญมาก เพราะจะช่วยให้การจัดฟันประสบผลสำเร็จได้ตามแผนที่ทันตแพทย์วางไว้

หากสุขภาพของเหงือกและฟันในระหว่างจัดฟันนั้นมีความสะอาด มีสุขภาพดี เครื่องมือจัดฟันจะสามารถทำงานได้เต็มประสิทธิภาพ และลดปัญหาจากฟันผุและเหงือกอักเสบได้ รอยยิ้มของผู้ป่วยจะสวยงามทั้งในระหว่างและหลังจัดฟัน แต่การแปรงฟันพียงอย่างเดียวนั้นไม่สามารถทำความสะอาดซอกฟันได้เพียงพอ ดังนั้น อุปกรณ์ที่ใช้ทำความสะอาดในระหว่างจัดฟันที่อยากแนะนำให้ผู้ป่วยใช้เป็นประจำ มีดังนี้

#แปรงซอกฟัน : สอดหัวแปรงระหว่างเส้นลวดและ หมุนเบาๆ

#แปรงกระจุกเดียว : กรณีฟันเก หรือบริเวณด้านชิดลิ้นของฟันหน้าล่าง  แปรงลากไปตามคอฟันและขยับแปรงบริเวณซอกฟัน

#ไหมขัดฟัน : แนะนำซุปเปอร์ฟลอส หรือ ให้ไหมขัดฟันรวมกับ Floss Threader  สอดไหมผ่านลวด ดันผ่านด้านประชิดระหว่างฟันเบาๆแล้วโอบฟันที่บริเวณคอฟัน ถูไปมาเบาๆ ทั้ง 2 ซี่ฟันที่ติดกันแล้วดึงออก

ขอขอบคุณข้อมูลจากสมาคมทันตแพทย์จัดฟันแห่งประเทศไทย​
ดูเนื้อหาเพิ่มเติมได้ที่

สมาคมทันตแพทย์เด็กแห่งประเทศสหรัฐอเมริกาได้แนะนำว่าผู้ปกครองควรพาบุตรหลานมาตรวจฟันกับทันตแพทย์ในช่วงอายุ 1 ขวบปีแรก โดยในการตรวจฟันทารกและเด็กเล็กนั้น จะใช้วิธีการตรวจแบบ knee to knee วิธีนี้เด็กจะได้อยู่ใกล้ชิดกับผู้ปกครองและได้รับฟังคำแนะนำการดูแลสุขภาพช่องปากจากทันตแพทย์ด้วย

วิธีการคือ ผู้ปกครองอุ้มเด็กนั่งบนเก้าอี้หรือเก้าอี้ทำฟัน อุ้มเด็กหันหน้าเข้าหาตัวแล้วเอาขาสองข้างพาดไว้บริเวณเอวของผู้ปกครอง หัวเข่าของผู้ปกครองชนกับหัวเข่าของทันตแพทย์ ค่อยๆเอนตัวเด็กนอนลง ผู้ปกครองช่วยจับมือของเด็กไว้ ทันตแพทย์จะค่อยๆเปิดริมฝีปากเด็ก แล้วทำการตรวจเนื้อเยื่ออ่อน ลิ้น กระพุ้งแก้ม เพดานปาก เหงือก จำนวนฟัน พัฒนาการของฟัน ตรวจฟันผุในระยะเริ่มต้น ระยะลุกลาม ขณะตรวจฟันเด็กจะร้องไห้ซึ่งถือเป็นพัฒนาการที่ปกติของเด็กนะคะ ทันตแพทย์จะใช้เวลาตรวจไม่นาน จากนั้นจะให้คำแนะนำในการดูแลรักษาต่อไปค่ะ

ในผู้สูงอายุสูญเสียฟันและสันกระดูกขากรรไกรมีลักษณะแบนเตี้ย เนื่องจากกระดูกขากรรไกรมีการละลายตัวมากหลังจากการถอนฟัน ฟันปลอมแบบถอดได้ทั้งปากหรือฟันปลอมถอดได้ที่มีจำนวนซี่ฟันมาก มักจะมีปัญหาเรื่องฟันปลอมหลวมหรือหลุด ประสิทธิภาพในการบดเคี้ยวอาหารลดลง ส่งผลทำให้ผู้ป่วยไม่สามารถรับประทานอาหารได้เต็มที่ จึงมีการนำรากฟันเทียมขนาดเล็ก (https://www.zestdent.com/all-products/locator-overdenture-implants/implants) มาใช้เพื่อช่วยเสริมเพื่อทำให้ฟันปลอมมีประสิทธิภาพมากขึ้น

• ช่วยยึดอยู่ของฟันปลอมสามารถใช้งานได้ดีกว่าการใช้ฟันปลอมแบบธรรมดา
• เพิ่มประสิทธิภาพการบดเคี้ยว
• ช่วยให้การออกเสียงและการสนทนาเป็นไปได้ดีขึ้น ฟันปลอมจะหลวมหรือหลุดน้อยลง
• สามารถถอดออกและทำความสะอาดได้ง่าย
• ช่วยให้การละลายตัวของกระดูกขากรรไกรรอบๆรากเทียมลดลง
• ทำการรักษาได้ง่ายขั้นตอนไม่ซับซ้อน

• ผู้ที่สูญเสียไปทั้งปากเป็นเวลานานและมีการละลายของกระดูกขากรรไกรมาก
• ผู้ที่สูญเสียฟันไปหลายซี่ ฟันปลอมมีลักษณะหลวม
• สามารถใช่ร่วมกับฟันปลอมถอดได้ฐานพลาสติกและฟันปลอมถอดได้ฐานโลหะ
• หากผู้ป่วยมีฟันปลอมอยู่แล้วยังสามารถใช้งานได้ดี สามารถนำมาใช้ร่วมกับรากเทียมได้โดยปรับแต่งเพิ่มเติมเพื่อให้เข้ากับรากเทียม

ผู้ป่วยที่มีลักษณะการสบฟันผิดปกติร่วมกับกระดูกขากรรไกรที่ผิดปกติ เช่น ฟันหน้าล่างสบคร่อมฟันหน้าบนและขากรรไกรล่างยื่น เป็นต้น ควรได้รับการตรวจและวางแผนการรักษากับทันตแพทย์เฉพาะทางสาขาทันตกรรมจัดฟันโดยละเอียด เพื่อประเมินว่าควรได้รับการรักษาจัดฟันร่วมกับการผ่าตัดขากรรไกรหรือไม่ หากผู้ป่วยไม่มีประวัติของคนในครอบครัวที่มีลักษณะขากรรไกรล่างยื่น หรือ มีความผิดปกติของกระดูกขากรรไกรเล็กน้อย การจัดฟันร่วมกับการใช้หมุดทางทันตกรรมจัดฟัน (Temporary Anchorage Device, TAD) ภายใต้การใช้ยาชาเฉพาะที่ สามารถให้ผลการรักษาเป็นที่น่าพอใจ มีการสบฟันที่สวยงามยิ่งขึ้นโดยที่ผู้ป่วยไม่จำเป็นต้องผ่าตัดขากรรไกร

ผู้ป่วยขากรรไกรล่างยื่น ฟันหน้าล่างสบคร่อมฟันหน้าบน รักษาโดยการจัดฟันร่วมกับการบูรณะฟันหน้าบน

ผู้ป่วยขากรรไกรล่างยื่น ฟันล่างทั้งหมดสบคร่อมฟันบน รักษาโดยการจัดฟันร่วมกับการใช้ TAD ในขากรรไกรล่าง

แต่มีข้อเสียคือรูปหน้าของผู้ป่วยที่ไม่ได้รับการแก้ไข ดังนั้น หากผู้ป่วยต้องการแก้ไขรูปหน้าร่วมด้วย เช่น การลดขากรรไกรล่างยื่น ทันตแพทย์จัดฟันต้องวางแผนจัดฟันร่วมกับการผ่าตัดกระดูกขากรรไกรภายใต้การดมยาสลบ โดยผู้ป่วยเพศหญิงและเพศชายสามารถรับการผ่าตัดได้ที่อายุ 17-18 ปี และ 19-20 ปี ตามลำดับ ผู้ปกครองจึงสามารถพาบุตรหลานมารับการตรวจวิเคราะห์อย่างละเอียดก่อนอายุดังกล่าวเพื่อวางแผนการรักษาที่เหมาะสมซึ่งแตกต่างกันไปในแต่ละราย

วันนี้หมอได้รับคำถามจากผู้ปกครอง 2 คำถามว่า

1. น้องอายุ 2 ขวบแล้ว สายเกินไปมั้ยในการพาลูกมาตรวจฟัน ขอตอบว่า “ไม่มีคำว่าสายเกินไปค่ะ”  จริงอยู่ว่าจากคำแนะนำนั้นควรจะพาลูกน้อยมาตรวจฟันเมื่อฟันน้ำนมซี่แรกขึ้น หรืออย่างช้าไม่เกินอายุ 1 ปี แต่คุณหมอเชื่อว่าผู้ปกครองหลายท่าน อาจจะยังไม่ทราบถึงคำแนะนำนี้หรือยังหาสถานบริการที่มีหมอฟันสำหรับเด็กหรือหมอฟันที่รับตรวจฟันเด็กยังไม่ได้ ดังนั้นเมื่อผู้ปกครองทราบแล้ว แล้วรีบมาลูกมาตรวจฟัน ไม่ว่าจะที่คลินิกหรือที่โรงพยาบาล ไม่ว่าลูกจะอายุเท่าใด หมอยินดีที่จะตรวจฟันให้ เพื่อประเมินฟันผุ และแนะนำการดูแลช่องปาก และรีบทำการรักษา (หากมีฟันผุ) ซึ่งการรีบพามาก่อนที่น้องจะมีอาการปวด ก็จะทำให้การรักษาไม่ยุ่งยากซับซ้อนนะคะ หรือถึงแม้จะมีอาการปวดแล้ว ก็มาทำการรักษา เพื่อให้หายจากอาการปวด สามารถเคี้ยวอาหารได้ ไม่ทุกข์ทรมานจากการปวดฟันค่ะ
2. ไม่กล้าไปหาหมอฟันเพราะกลัวหมอดุที่ทำให้ลูกฟันผุ ขอตอบว่า คุณหมอไม่ดุผู้ปกครองเรื่องที่ลูกฟันผุค่ะ พ่อแม่บางท่านต้องไปทำงานต่างถิ่น คุณตาคุณยายบางท่านอายุเยอะแล้ว บริบทของแต่ละครอบครัวไม่เหมือนกัน ความจำเป็นการใช้ในชีวิตต่างกัน แค่คุณพ่อคุณแม่คุณปู่คุณย่าคุณตาคุณยาย รวบรวมความกล้าพาบุตรหลานมาตรวจฟัน หมอก็ดีใจแล้ว เพราะอดีตมันผ่านไปแล้ว เราย้อนกลับไปไม่ได้ เรามาช่วยกันทำอนาคตให้ดีที่สุด เพื่อสุขภาพช่องปากบุตรหลานกันนะคะ

หากลูกน้อยมีอาการปวดฟัน​ ทานข้าวได้น้อยลง​และมีตุ่มหนองเป็นๆหายๆ​ อย่ารีรอที่จะพามาให้ทันตแพทย์สำหรับเด็กตรวจฟันเพื่อประเมินการรักษานะคะ​ หากสามารถเก็บฟันไว้ได้​ ทันตแพทย์จะพิจารณารักษารากฟันและทำครอบฟันเพื่อให้มีฟันไว้เคี้ยวอาหาร​ รอฟันแท้ขึ้น​ แต่ถ้ามีการผุลุกลาม​ตัวฟันถูกทำลายไปมาก​ หากทิ้งไปอาจจะลุกลามเป็นหนอง​บวมขนาดใหญ่​ ก็จะพิจารณาถอนฟันออก​ ซึ่งจะทำให้ลูกน้อยของท่านหายทรมานจากอาการปวดฟันค่ะ ผู้ปกครองควรพาบุตรหลานมาตรวจฟันเป็นประจำตั้งแต่ฟันน้ำนมซี่แรกขึ้น​หรืออย่างช้าไม่เกิน​ 1​ ขวบนะคะ​ เพื่อจะได้รับคำแนะนำในการดูแลสุขภาพช่องปากค่ะ

การใส่รากฟันเทียมในปัจจุบันได้รับความนิยมเป็นอย่างมาก เนื่องจากเทคโนโลยีในการใส่รากเทียมได้พัฒนาไปอย่างรวดเร็ว  การพัฒนาของวัสดุรากฟันเทียม เครื่องมือที่ทันสมัยขึ้น เช่น จากการที่มีเครื่อง X-ray 3มิติ (CBCT) ก็ทำให้ทราบถึงลักษณะของกระดูกขากรรไกร ตำแหน่งของเส้นประสาทและโพรงอากาศ สามารถนำขอมูลไปใช้วางตำแหน่งของรากฟันเทียมด้วย computer ส่งผลให้การผ่าตัดฝังรากฟันเทียมได้ตำแหน่งที่มีความแม่นยำและมีประสิทธิภาพ ช่วยลดเวลาและความเจ็บปวดในการรักษาของผู้ป่วยให้ลดลง

ข้อดีของการใส่รากฟันเทียม

1. ไม่ต้องกรอแต่งฟันซี่ข้างเคียง
2. ลดการละลายตัวของกระดูกขากรรไกร
3. เพิ่มประสิทธิภาพการบดเคี้ยวได้ดี
4. ให้ความสวยงามเป็นธรรมชาติ
5. สามารถใช้รากฟันเทียมร่วมกับฟันปลอมถอดได้เพื่อเพิ่มประสิทธิภาพในการบดเคี้ยว

ฟันเทียมคือสิ่งประดิษฐ์ที่ทำขึ้นเพื่อใช้ทดแทนฟันธรรมชาติที่สูญเสียไป ช่วยเพิ่มประสิทธิภาพในการบดเคี้ยว ป้องกันปัญหาฟันล้มเอียงและการยื่นยาวของฟันคู่สบ ช่วยคงรูปร่างใบหน้า การออกเสียงให้เป็นปกติ โดยแบ่งง่ายๆ เป็น 3 ประเภท ได้แก่

1. ฟันเทียมแบบถอดได้
2. ฟันเทียมแบบติดแน่น
3. รากฟันเทียม

ซึ่งมีรายละเอียดเบื้องต้นดังนี้

1. ฟันเทียมแบบถอดได้ แบ่งตามวัสดุที่ใช้ทำ เช่น ฐานโลหะ หรือพลาสติก

• ข้อดี ราคาถูก ขึ้นกับจำนวนซี่ที่ใส่ สามารถถอดมาล้างทำความสะอาดได้
• ข้อเสีย  เคี้ยวอาหารไม่สะดวกเท่าแบบติดแน่น อาจมีความรำคาญเวลาสวมใส่ในระยะแรก เศษอาหารอาจติดใต้ฟันเทียม ควรถอดล้างทุกครั้งหลังรับประทานอาหาร

ฟันเทียมแบบถอดได้ เหมาะสำหรับการใส่ฟันหลายตำแหน่ง ฟันเทียมชนิดนี้ต้องมีส่วนยึดโยงบนเพดานหรือตรงใต้ลิ้นเพื่อยึดฟันปลอม การทำซับซ้อนน้อยกว่า  ค่าใช้จ่าย ถูกกว่า ทำความสะอาดง่าย ถอดออกมาล้าง สะอาดทั้งฟันจริงและฟันปลอม

2. ฟันเทียมแบบติดแน่น ได้แก่  ครอบฟัน สะพานฟัน   แบ่งเป็นประเภทย่อยๆ เช่นกันตามชนิดของวัสดุที่ใช้ทำ

• ข้อดี สวยงาม ประสิทธิภาพดี แข็งแรง ประสิทธิภาพการบดเคี้ยว ใกล้เคียงฟันธรรมชาติ เพราะแรงที่เคี้ยวถ่ายลงตัวฟัน ไม่ใช่ถ่ายลงที่เหงือก ไม่รำคาญ เหมือนฟันถอดได้
• ข้อเสีย ต้องมีการกรอเนื้อฟันเพื่อยึดฟันปลอม ทำให้สูญเสียเนื้อฟัน ถอดออกมาล้างทำความสะอาดไม่ได้ ราคาแพง

3. รากฟันเทียม เป็นวัสดุโลหะคล้ายรากฟัน โดยมีการฝังรากฟันเทียมลงไปตรงกระดูกขากรรไกรบริเวณนั้นเพื่อทดแทนรากฟันที่หายไป ใช้ร่วมกับฟันเทียมแบบติดแน่นและถอดได้

• ข้อดี  มี ประสิทธิภาพใกล้เทียงรากฟันจริงและมีความสวยงาม
• ข้อเสีย  ราคาค่อนข้างสูง ระยะเวลาในการทำ ประมาณ 3-6 เดือนจะมีขั้นตอนการรักษาเป็นระยะๆ เช่น การผ่าตัด ปักรากเทียม พิมพ์ต่อครอบฟันหรือเชื่อมต่อฟันปลอม เป็นต้น

ฟันเทียมแต่ละชนิดมีข้อกำหนดและขั้นตอนในการทำการรักษาแตกต่างกัน หากท่านสนใจทำฟันปลอม ควรไปพบทันตแพทย์เพื่อตรวจประเมินสภาพช่องปากและวางแผนการรักษาให้เหมาะสมกับสภาพช่องปากและความต้องการครับ